پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )
183
سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )
كسى كه سه بار دور شاه مىچرخد مىخواهد به اين ترتيب نشان دهد كه تمام بلاها و آسيبهايى را كه ممكن است به جان شاه وارد شود براى خود مىخرد ، و اين رفتار علامت احترام بيش از حد است كه فقط نسبت به شاه يا شخص فوقالعاده مورد علاقه انجام مىگيرد . عادت ديگرى نيز هست كه دست خود را دور سر طرف مىگردانند و مىگويند : « درد و بلاى تو به جانم بخورد » و تصور مىكنند فىالواقع چنين اتفاقى خواهد افتاد و به هر حال اين كار علامت كمال مهر و محبت است . بعد از انجام اين تشريفات ، سلطان و همراهانش عقبعقب به جاى خود برگشتند و شاه نيز پس از اينكه مانند ديگران كفش خود را روى پلكان از پاى درآورد وارد مجلس شد . به اين مناسبت ، بايد بگويم كه كندن كفش در مشرقزمين فقط براى رعايت ادب نيست و كسانى كه آن را با كندن كفش در كليسا يا نزد اشخاص بزرگ مقايسه مىكنند در اشتباهند ، چون اين عمل در شرق به منظور رعايت پاكيزگى و بيشتر براى راحتى است ، زيرا كف كفشها پرميخ و پشت آن بلند است و در نتيجه اگر كسى با آن بنشيند فوقالعاده ناراحت مىشود . به اين مناسبت در اتاق و روى قالى هميشه بدون كفش راه مىروند و فقط در خيابان آن را به پا مىكنند . با وجودى كه كفشها محكم است و به خوبى پا را مىپوشاند و بهعلاوه جنس آن نرم نيست ، ولى براى كندن آن احتياجى به نشستن و كمك خواستن از ديگرى نيست و فقط يك فشار با پا بر پشت پاى ديگر كافى است كه كفش بيرون آيد . وقتى شاه چهار قدم در ديوانخانه پيش آمد ، به اشارهء كسانى كه در كنارم ايستاده بودند ، به سوى او رفتم و قورچىباشى كه سمت چپ من ايستاده بود ، پيش آمد و دست خود را زير بغل من گرفت و مرا به طرف شاه هدايت كرد . اين مراسم معمول كشورهاى مشرقزمين و علامت احترام فوقالعاده به مهمان است ، به نحوى كه هرچه قدر و مقام مهمان والاتر باشد ، شخصيت كسى هم كه او را همراهى مىكند مهمتر خواهد بود . مثلا فرض كنيم يك نفر كه همشأن من باشد به ديدن من آيد ، در اين صورت منشى يا خوانسالار من به استقبال او خواهد رفت و او را تا اتاق بدين نحو مشايعت خواهد كرد - در رم اين كار را پيشخدمت اتاق انجام مىدهد - اگر مقام مهمان بيش از من و مثلا او كاردينال و امثالهم باشد ، طبق اين رسم بايد يكى از اقوام من او را هدايت كند و اگر مهمان بسيار مهم ، و مثلا شاه يا شاهزاده ، باشد خود من اين كار را بر عهده خواهم گرفت و روىهمرفته شخصيت مشايعتكننده بستگى به اين دارد كه پذيرندهء مهمان چقدر مىخواهد اهميت براى او قايل شود .